در تعامل انسان و ماشین، هوش مصنوعی به نوعی دیگریِ میانجی بدل می‌شود؛ موجودیتی که هم‌زمان حامل فرافکنی‌ها، دلبستگی‌ها و فانتزی‌های ناهشیار انسان است و از سطحِ یک ابزار صرف فراتر می‌رود. این مقاله با رویکرد پژوهشی_نظری و در چارچوب نظریه روابط ابژه‌ای، به تبیین این می‌پردازد که چرا و چگونه برخی افراد به سامانه‌های هوش مصنوعی دلبستگی پیدا می‌کنند و این دلبستگی چه پیامدهایی برای سازمان روانی و روابط بین‌فردی آن‌ها دارد. بر اساس مفاهیم کلاین و وینیکات استدلال می‌شود که هوش مصنوعی تعاملی می‌تواند در تجربه فرد جایگاه ابژه دیجیتال یا ابژه انتقالی دیجیتال را اشغال کند و از طریق سازوکارهایی چون فرافکنی، درون‌فکنی، ایده‌آل‌سازی و گاه دوپاره‌سازی، به ابژه‌ای اطمینان‌بخش، آرام‌کننده یا حتی آزارنده تبدیل شود. در مدل پیشنهادی، رابطه انسان-AI دو سویه در نظر گرفته می‌شود: از یک سو، سبک دلبستگی و کیفیت روابط ابژه‌ای فرد، شیوه ادراک، اعتماد و وابستگی او به AI را شکل می‌دهد؛ و از سوی دیگر، تعامل مکرر با این دیگریِ دیجیتال می‌تواند بر بازنمایی‌های ابژه‌ای، تنظیم هیجان، حس تنهایی و کیفیت روابط واقعی فرد در طول زمان اثر بگذارد. در پایان، دلالت‌هایی برای روان‌درمانی، اخلاق طراحی سامانه‌های هوشمند و مسیرهای پژوهشی آینده ارائه می‌شود.

روابط ابژه‌ای ابژه انتقالی دیجیتال دلبستگی هوش مصنوعی تعاملی فرافکنی