خاورمیانه در دهه‌های اخیر شاهد تحولات عمیق سیاسی و اجتماعی بوده است. خیزش‌های مردمی که از سال ۲۰۱۱ آغاز شد، ساختارهای سنتی قدرت را به چالش کشید و پیامدهای گسترده‌ای برای رژیم‌های امنیتی منطقه به همراه داشت. پژوهش حاضر با هدف واکاوی جامعه‌شناختی این تحولات و بررسی تأثیر آن‌ها بر معماری امنیتی کشورهای عربی انجام شده است. روش این پژوهش، توصیفی-تحلیلی بوده و با بهره‌گیری از نظریه‌های جنبش‌های اجتماعی و جامعه‌شناسی تاریخی، ریشه‌های ساختاری، اقتصادی و هویتی ناآرامی‌ها را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که افول گفتمان‌های ملی‌گرایانه، گسترش تباهی سیاسی در دولت‌های ضعیف و تغییرات دموگرافیک، نقش کلیدی در بسیج توده‌ای ایفا کرده‌اند. همچنین، این خیزش‌ها به جای ایجاد دموکراسی‌های پایدار، در بسیاری از موارد به تشدید نظامی‌گری، ظهور گروه‌های رادیکال و تغییر ماهیت تهدیدات از سطح بین‌المللی به سطح درون‌دولتی منجر شده است. بر این اساس، رژیم‌های امنیتی خاورمیانه از حالت دولت‌محور به الگوهای پیچیده‌تر و چندلایه‌تر تغییر مسیر داده‌اند که در آن امنیت اجتماعی و هویتی، جایگاه برجسته‌تری یافته است. نتایج این بررسی نشان می‌دهد که درک آینده منطقه نیازمند عبور از تحلیل‌های صرفاً سیاسی و توجه عمیق به متغیرهای جامعه‌شناختی و شبکه‌های اجتماعی است.

خیزش‌های مردمی خاورمیانه رژیم‌های امنیتی جامعه‌شناسی تاریخی دولت‌های ضعیف.